Chemie tussen cellen en biomoleculen

Pascal Jonkheijm (32), onderzoeker bij de vakgroep Molecular Nanofabrication van MESA+, heeft een persoonsgebonden ERC Starting Grant gekregen van 1,5 miljoen. Met deze subsidie van de European Research Council wil hij de komende vijf jaar onderzoek doen naar de chemie tussen verschillende biomoleculen en cellen.

`Een Veni-subsidie krijgen was al mooi, maar dit is echt fantastisch', zegt Pascal Jonkheijm over de toekenning. `Het is toch de bevestiging dat je op de goede weg zit, dat mensen brood zien in je onderzoek.'

De ERC Starting Grant is een prestigieuze persoonsgebonden subsidie, waarvoor onderzoekers wereldwijd voorstellen kunnen indienen, op drie wetenschappelijke deelgebieden. Jonkheijm: `Ik weet dat er per deelgebied zo'n duizend voorstellen worden ingediend. Daar wordt dan ongeveer drie procent van gehonoreerd. Wel bijzonder om daar tussen te zitten.'

Het onderzoek van Jonkheijm is multidisciplinair en richt zich op de chemie tussen biomoleculen en cellen. De onderzoeker wil het gedrag van artificiële celmembranen proberen te bepalen, door specifiek één of meerdere celcontacten weg te halen met behulp van supramoleculaire chemie. `Vervolgens wil ik onderzoeken welke ordening de cel prettig vindt, of juist niet. En of bijvoorbeeld de differentiatie zich richting kraakbeen of bot ontwikkelt.' Het onderzoek van Jonkheijm kan uiteindelijk leiden tot meer inzicht in fundamentele cellulaire processen, wat van belang is voor het onderzoek bij tissue regeneration. `Maar er zijn ook toepassingen denkbaar voor sensoren of katalyseonderzoek.'

Met de 1,5 miljoen kan Jonkheijm vijf aio's en een postdoc aanstellen. Op die klus wil hij zich het komende jaar richten. `Makkelijk zal het niet worden om goede mensen te vinden. Ik wil een multidisciplinair team samenstellen, waarin behalve chemici in ieder geval ook een moleculair bioloog en een biofysicus zitten. Momenteel heeft onze vakgroep weinig afstudeerders, dus zal ik ook buiten de grenzen van de UT en Nederland moeten zoeken.' Zelf heeft Jonkheijm geen plannen om de campus te verlaten. De vorige UT-onderzoeker die een ERC Grant ontving (Niels Deen), vertrok met zijn subsidie naar Eindhoven. Dat kan, want de beurs is persoonsgebonden.
Jonkheijm studeerde en promoveerde in Eindhoven en werkte vervolgens als Alexander von Humbolt research fellow aan het gerenommeerde Max-Planck Institut in Dortmund. Pas sinds 2008 werkt hij, als ud met een tenure track-aanstelling, bij de vakgroep van professor Jurriaan Huskens. `Hoewel ik nu wel aanbiedingen krijg door het toekennen van de Starting Grant, heb ik geen plannen om Twente te verlaten. Voorlopig bevalt het mij hier prima. Een voordeel van de UT is dat mijn multidisciplinaire project hier wel mogelijk is en op veel andere plekken niet. Dankzij de aanwezigheid van instituten als MESA+ en MIRA is samenwerking zelfs heel goed mogelijk. Aan de andere kant, ik heb geen emotionele binding met Twente. Duitsland trekt wel. Wat de toekomst uitwijst, kan ik nu nog niet zeggen.'

Jonkheijm zegt dat vooral de bevindingen van phd-studenten en postdocs in het lab voor hem stimulerend werken. `Ik sta zelf ook nog redelijk dicht bij de tijd dat ik aan het werk was in het laboratorium. Het enthousiasme van hun bevindingen, dat het lukt om controle te krijgen over een assemblage, werkt inspirerend voor mij.'

Over zijn ambities is de jonge onderzoeker duidelijk. De komende vijf jaar wil hij dit onderzoek succesvol uitzetten. Een logische vervolgstap is het hoogleraarschap, een weg die hij via het tenure track-systeem al is ingeslagen.

Twee keer eerder werd een ERC Starting Grant uitgereikt aan een UT-onderzoeker. Niels Deen ontving de subsidie in juni 2010, en Wilfred van der Wiel in oktober 2009.

Pascal Jonkheijm: `Drie procent van de voorstellen wordt gehonoreerd. Wel bijzonder om daar tussen te zitten.' (Foto: Arjan Reef)