Communiceren met drukknop of rietje

Patiënten die op de intensive care liggen en geestelijk scherp zijn, kunnen soms toch niet communiceren met artsen, verpleging en bezoek. Omdat ze gedeeltelijk verlamd zijn, omdat hun spieren sterk verzwakt zijn of omdat ze geïntubeerd zijn. Een simpel computerprogramma, waarbij de patiënt maar één knop nodig heeft, kan de oplossing zijn. Studenten informatica ontwikkelden het programma en studenten technische geneeskunde testten het de afgelopen weken in het Enschedese ziekenhuis MST.

`Wilt u het woord foto maken? Kunt u de letter f selecteren? Dan gaan we eerst naar de f', wijst TG-student Claire Cox aan op het scherm boven het ziekenhuisbed. Samen met haar collega's Marit Sanders, Jovita Schoffelmeer en Anneke Maaskant demonstreert ze op de intensive care van het MST hoe het systeem werkt.

Op het beeldscherm knipperen een voor een kolommen met letters. De patiënt kan een kolom selecteren met een eenvoudige druk op een knop die op zijn been ligt. Vervolgens gaan de letters in de kolom knipperen. Ook die selecteer je met de drukknop. Zo maakt de patiënt woorden. Veel gebruikte woorden staan in de linkerkolom en kun je direct selecteren. Eenvoudig en snel te leren.

CommIC heet het computerprogramma, Communicatie op de IC. Naar een idee van UT-hoogleraar en MST-neuroloog Michel van Putten. Hij had vorige zomer een patiënt die geestelijk heel scherp was, maar alleen met oogbewegingen ja en nee kon aangeven. In een weekend ontwikkelde hij toen een voorloper van CommIC. Vervolgens ging zijn collega Ander de Keijzer, TG-docent en van huis uit informaticus, er mee aan de slag. Hij liet vijf informaticastudenten het programma ontwikkelen en vier TG'ers evalueerden het met patiënten.

`We kwamen veel dingetjes tegen die we snel hebben verbeterd', vertelt Jovita. `Eerst was de muis te klein en bleek de patiënt te veel kracht te moeten zetten. Toen hebben we het met de spatiebalk uit een toetsenbord geprobeerd, maar een patiënt hield die juist te lang ingedrukt. Dat zijn dingen waar je niet bij stilstaat als je het systeem ontwikkelt. Je merkt het alleen in de praktijk.'

Over twee weken presenteren de studenten hun resultaten. Ze testten CommIC op vijf patiënten. `Eén patiënt had het in vijf minuten onder de knie', aldus Anneke. `Hoe lang ze ermee kunnen werken, hangt heel erg van hun concentratie af. Sommigen zijn duf door medicijnen. Bij onze tests waren ze er vaak na vijftien minuten wel weer klaar mee.'

Vooral van familie kregen de studenten enthousiaste reacties. `Het is voor hen natuurlijk frustrerend als ze niet kunnen communiceren met hun familielid', zegt Marit. Ze ziet toekomst in het systeem, net als haar collega's. Jovita: `Nu moeten wij alles steeds opnieuw installeren. Uiteindelijk wil je dat de patiënt het continu kan gebruiken, dat het altijd klaar staat.'

Ook docent De Keijzer ziet veel mogelijkheden voor CommIC. `We kunnen verschillende invoervormen ontwikkelen. Als een patiënt ook zijn hand niet kan bewegen, kun je hem bijvoorbeeld met een rietje en een blaassysteem letters en woorden op het scherm laten selecteren. Uiteindelijk willen we graag een soort mandje ontwikkelen voor elke IC-kamer, met daarin allerlei invoervormen. Afhankelijk van de patiënt sluit je dan de knop of het blaasmechanisme aan. Misschien dat we het systeem ook kunnen uitbreiden naar een multimediatoepassing, waarmee patiënten tv kunnen kijken of door foto's van familie scrollen.'

In het MST is men enthousiast en technisch kan het systeem volgens De Keijzer na de zomer draaien. Of meerdere ziekenhuizen belangstelling hebben, weet hij niet. `Maar als ik de positieve reacties hoor, zou dat best kunnen. De vraag is of en hoe snel ze het willen invoeren.'

TG-student Claire Cox geeft instructie aan een fictieve patiënt. (Foto: Gijs van Ouwerkerk)