`Kieswijzers kunnen beter'

Martin Rosema, politicoloog en onderzoeker aan de faculteit MB, doet sinds de Tweede Kamerverkiezingen van 2006 onder andere onderzoek naar de invloed van online kieswijzers. Die invloed is groot, concludeert Rosema. De helft van de zwevende kiezers laat namelijk een kieswijzer bepalen op welke partij ze gaan stemmen. En dat terwijl de online hulpmiddelen zo hun tekortkomingen hebben volgens Rosema.

Martin Rosema: `Vaar nooit blind op de uitslag van een stemwijzer.' (Foto: Gijs van Ouwerkerk)

Of de stemwijzer nu een Nederlandse of Finse uitvinding is, daarover valt te twisten. Maar dat in geen enkel ander land zoveel gebruik wordt gemaakt van online kieswijzers als in Nederland staat wel vast. In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen surft menig Nederlander over het internet om zich te laten `adviseren' op welke partij hij of zij moet stemmen. In 2006 vulde 40% van de kiezers een stemwijzer in. `Uit de gegevens van het Nationale Kiezersonderzoek hebben we kunnen concluderen dat in 2006 de verkiezingsopkomst dankzij het gebruik van online kieswijzers 3 procent hoger was dan zonder de hulpmiddelen', vertelt Rosema.

Vooral twijfelaars zijn gebaat bij kieswijzers, zegt de onderzoeker. `Het helpt je een keuze te maken. Uit ons onderzoek is ook gebleken dat kiezers die al een voorkeur hadden, het advies naast zich neerleggen. En mensen die sowieso niet van plan waren om te gaan stemmen, gaan dat ook niet opeens doen nadat ze de stemwijzer hebben ingevuld. Maar voor de twijfelaars is het ideaal.' En het aantal politieke twijfelaars is groot de laatste jaren. `Kiezers zijn minder honkvast en kiezen later dan bijvoorbeeld twintig jaar geleden. Omdat het om een grote groep gaat, is hun invloed ook groot.'

Rosema is van mening dat de uitslag van de kieswijzer als advies moet worden beschouwd. Hij hoort vaak geluiden om zich heen dat de uitslag niet correspondeert met wat iemand in gedachten had. `Een stemwijzer richt zich op een beperkt aantal thema's. Het beeld dat mensen bij een partij hebben is gebaseerd op meer informatie - die binnenkomt via allerlei andere kanalen zoals de televisie -, en dat is natuurlijk ook van belang. Vooral als je redelijk geïnformeerd bent, is het juist goed om op je eigen gevoel te vertrouwen. Vaar in ieder geval nooit blind op de uitslag van een stemwijzer.'

Rosema vindt namelijk dat de online kieswijzers best verbeterd kunnen worden. Zo worden de stellingen te veel `op basis van willekeur' geselecteerd. `Het zou beter zijn als de stellingen een afspiegeling vormen van de politieke conflicten in de Tweede Kamer. Zodat je duidelijker voor of tegen kunt zijn.' Ook de berekeningswijzen van de kieswijzers laten nog wel eens verschillende uitslagen zien. Waar je bij de een op GroenLinks uitkomt, is dat bij de ander de PvdA. `Al zullen de verschillen nooit hemelsbreed zijn. Het kan nooit zijn dat dezelfde kiezer opeens bij de PVV uitkomt.'

Verder vindt Rosema dat de formulering van de stellingen beter moet. `Die zijn vaak ingewikkeld en bevatten soms een ontkenning.' Opvallend is verder, vindt Rosema, dat veel kieswijzers zich richten op de toekomst, terwijl je je als kiezer ook zou moeten kunnen laten leiden door het verleden. `Alleen dan kan een partij op slecht regeringsbeleid worden afgerekend.' Stemmentracker is momenteel het enige systeem dat zich baseert op politieke kwesties in het verleden, maar zegt weer niets over de huidige plannen van partijen.

Eén ideale stemwijzer bestaat er daarom vooralsnog niet, zegt de onderzoeker. Hij adviseert om 2 a 3 algemene stemwijzers (zoals StemWijzer, Kieskompas en Stemmentracker) in te vullen, `en je daarnaast zo breed mogelijk te laten informeren via kranten, tijdschriften en televisie.'

Over een half jaar verwacht Rosema de nieuwe gegevens van het Nationaal Kiezersonderzoek over de Tweede Kamerverkiezingen van 9 juni. Weer een half jaar later zal hij dan nieuwe onderzoeksresultaten kunnen presenteren over de invloed van stemwijzers bij deze verkiezingen.