`Ophef is snel vergeten'

Ruim vijftig Nederlandse wetenschappers schreven vorige week een open brief over fouten in het vierde klimaatrapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change. Ze maken zich boos om de vragen die zijn gerezen over de kwaliteit en integriteit van het IPCC. De hoofdconclusie, het klimaat verandert en menselijk handelen speelt daarbij een rol, staat namelijk nog recht overeind. Een van de ondertekenaars is UT-hoogleraar Anne van der Veen.

`De relletjes zijn opgeklopt door de media. Het is een politiek spel. Er wordt gekeken of een bresje kan worden geslagen om vervolgens te concluderen dat het hele rapport niet deugt', betoogt econoom Anne van der Veen in zijn werkkamer in het ITC-gebouw. Vier dagen per week is hij aan die faculteit hoogleraar Governance and spatial integrated assessment. De vijfde dag werkt hij als hoogleraar Economie van het ruimtegebruik in de vakgroep Waterbeheer van CTW. Hij houdt zich onder andere bezig met integraal waterbeheer, verzilting en verdroging en de perceptie van overstromingsrisico's. Aan dit vierde IPCC-rapport schreef hij niet mee; wel heeft Van der Veen een heel klein aandeel gehad in een van de eerdere rapporten.

Je bent de enige Twentse hoogleraar die de brief heeft ondertekend. Heeft dat je verbaasd?

`Ik wist niet dat deze brief speelde. Dat zegt iets over de positie van de UT. Twee uur voordat de brief verscheen, belde een collega uit Utrecht die zei “Anne, je moet erbij”. De UT is kennelijk niet zo in beeld.'

Terwijl genoeg hoogleraren zich met duurzaamheid bezighouden. Heb je nog collega's gebeld?

`Nee. Het is trouwens opmerkelijk dat dit gebouw wordt bevolkt door klimaatsceptici. De lijn die het IPCC kiest, wordt niet gedeeld door de mensen hier. Dat het klimaat verandert, staat niet ter discussie, maar wel de vraag of er aanwijzingen zijn dat menselijk handelen daarvan de oorzaak is. Men is sceptisch, onder andere over de balans tussen de lange en korte termijn, de rol van zonnevlekken en dat soort discussies.'

Zelf sta je helemaal achter het IPCC-rapport.

`Ik noem het IPCC een klein wonder. Twaalfhonderd wetenschappers en nog eens 2500 reviewers hebben zich hier drie jaar mee bezig gehouden. Dat is allemaal vrijwilligerswerk. Je moet dus niet denken dat er een soort maffia achterzit die met veel geld de wetenschap in een bepaalde richting probeert te duwen. Er wordt bovendien niet gesteld, het zit zo of zo. Klimaatverandering wordt beschreven op grond van waarschijnlijkheid. Het is very likely dat er een verband is tussen menselijk gedrag en klimaatverandering. De conclusie dat het klimaat verandert staat als een huis.'

Waarom was het nodig die open brief te schrijven?

`Auteurs van het IPCC baseren zich alleen op peer reviewed artikelen en zogenaamde grijze literatuur bestaande uit officiële rapporten van officiële instanties. De kritiek die nu wordt geformuleerd gaat over heel kleine details. Er zijn twee fouten gemaakt. De eerste, een onjuist percentage van Nederland dat beneden zeeniveau ligt, is overgenomen uit een rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). Het is geen fout van het IPCC, zegt het IPCC zelf, maar van het PBL. Ook bij de andere fout, een onjuist jaartal voor het verdwijnen van de Himalaya-gletsjers, is geciteerd uit grijze literatuur, van het WWF. Die hebben een fout gemaakt en dat had het IPCC zelf moeten ontdekken.

Het gaat om twee onjuiste zinnen - die inmiddels zijn gecorrigeerd - van de vele duizenden in een rapport. Het is verbazingwekkend dat in zo'n groot rapport niet meer fouten zitten. Het is heel normaal dat wetenschappers fouten maken'

Weet het grote publiek dat?

`Nee. Mensen denken dat wetenschap onfeilbaar is.'

Maakt het je boos dat daar zoveel ophef over ontstaat?

`Ik vind dat heel Angelsaksisch: proberen de hoofdboodschap onderuit te schoffelen met deze twee kleinigheden.'

Constateer je groeiende scepsis ten opzichte van het IPCC?

`Bij het publiek wel, onder wetenschappers niet. Vergeet niet dat het IPCC samen met Al Gore de Nobelprijs heeft gekregen. Er spelen bovendien grote belangen. Het kan niet anders dan dat de maatschappij moet veranderen om het hoofd te bieden aan klimaatverandering. Er zijn alleen groepen in de samenleving die er belang bij hebben om pas op de plaats te maken.'

Hoe moet het vertrouwen van het publiek worden teruggewonnen?

`Uiteindelijk gaat het om de communicatie van wetenschappers naar het publiek. Zelf maak ik onderscheid tussen tame problems, wetenschappelijke problemen die kunnen worden opgelost zonder dat maatschappelijke belangen een rol spelen, en wicked problems waarbij wel grote maatschappelijke belangen meespelen. Er moet communicatie op gang komen tussen de wetenschap en groeperingen die een stake hebben in de samenleving. Dit is een normatieve discussie. Hoe richten we onze maatschappij in? Gaan we over op sustainable energy of blijven we olie en gas uitputten? Wetenschappers en stakeholders moeten deze wicked problems gezamenlijk bespreken.'

Dat gebeurt niet genoeg?

`Dat gebeurt wel, en ook genoeg. Maar als het publiek nog steeds denkt dat de wetenschap waardevrij is en geen fouten maakt, dan gaat er iets verkeerd.'

Komt er een vervolg op deze open brief?

`De KNAW wil een commissie van wijze mannen instellen die moet vaststellen waarover consensus bestaat. Er komt verder een website waar behalve de ondertekenaars ook andere wetenschappers hun adhesie kunnen betuigen. Minister Cramer heeft positie gekozen en gezegd dat het IPCC moet openstaan voor kritiek. Wetenschappers hebben hun zegje gedaan en dan komt de KNAW er nog eens overheen met een commissie. Ik denk dat daarna de discussie wel dooft.

Over een jaar is iedereen deze ophef dus vergeten?

`Naar mijn mening wel ja.'

Anne van der Veen is hoogleraar bij de faculteiten ITC en CTW. (Foto: Arjan Reef)