`Speculeren is zinloos'

Het vliegtuigongeluk in de Libische hoofdstad Tripoli, waarbij zeventig Nederlanders omkwamen, houdt de gemoederen al dagen flink bezig. Vooralsnog blijft het gissen naar de oorzaak, al worden talloze deskundigen gevraagd naar hun ideeën over de ramp. Ook Hans Heerkens, luchtvaartdeskundige en docent technische bedrijfskunde aan de UT, was meermalen te gast in allerlei actualiteitenprogramma's. `Speculeren over de oorzaak heeft geen enkel nut. Ik wacht liever de vakbladen af.'

Hans Heerkens werd woensdagmorgen om half twaalf gebeld op zijn mobiel. Hij had net een bezoek gebracht aan een afstudeerder in Rotterdam. Vanaf dat moment hield zijn telefoon niet meer op met rinkelen. Hij stapte zelfs in de verkeerde trein door het drukke belverkeer. Lachend: `Blijkbaar sta ik ergens bovenaan een lijstje, dus ja, de media weten mij telkens wel weer te vinden.' Heerkens was dan ook in verschillende televisieprogramma's te zien, waaronder Netwerk en Editie NL. En ook op radiostations was Heerkens' commentaar te beluisteren. `Het valt mij op dat de media heel graag een mogelijke oorzaak willen horen, maar dat is juist waar ik absoluut geen uitspraken over wil doen. Speculeren heeft geen zin.'

Zo ergerde Heerkens zich ook aan een Duits filmpje - dat Netwerk vorige week woensdag uitzond - over het feit dat de Airbus compleet computergestuurd is en daardoor sneller fouten in de technische systemen zouden kunnen ontstaan. `Ik heb tegen de jongens van Netwerk gezegd, dat dit wel heel speculatief was. Een Airbus laat inderdaad wel iets minder aan de piloten over dan een Boeing, maar dat verschil is zo marginaal. Ik heb nog nooit in een onderzoeksrapport iets gelezen over dat die computerbesturing een bijdragende factor zou kunnen zijn. In hele extreme situaties kan een piloot van een Boeing net iets harder aan de knuppel trekken dan in een Airbus. Maar uiteindelijk is het centimeterwerk en kan daardoor nooit dé oorzaak van een groot ongeluk zijn. Dat heb ik ook aan Netwerk uitgelegd.'

Heerkens zegt zelf bij dit soort ongevallen in drie fases te kijken. Als eerste de omstandigheden. `Dus hoe was het weer, was het een lange vlucht?' Vervolgens komt aan de orde wat er is gebeurd: Hoe hoog vloog het vliegtuig? Hoe daalde het vliegtuig? Heerkens: `Tot slot het waarom. Als we weten wanneer er iets fout ging en het vliegtuig bijvoorbeeld ineens snel hoogte verloor, hoe kwam dat dan? Ook speelt er nog de kwestie `tegenstrijdigheden'. Waarom brak het toestel in zoveel stukjes?' Heerkens zegt nu nog geen flauw idee te hebben. `Al heb ik het verleden over andere vliegtuigrampen wel eens behoorlijk in de goede richting iets voorspeld. Maar ik heb er ook wel eens finaal naast gezeten.'

De zwarte doos moet natuurlijk veel belangrijke informatie opleveren. De gegevens van die zwarte doos worden nu uitgelezen in Parijs. Volgens Heerkens moet die uitslag over een paar weken binnen zijn. `De hoofduitkomsten daarvan verschijnen altijd in het vakblad Flight International. Dat zijn voor mij interessante publicaties.' Dat de uiteindelijke oorzaak gevonden wordt, daarvan is hij overtuigd. `Maar dat kan nog wel anderhalf jaar duren.'

Wat de uitkomst ook mag zijn, Heerkens vindt dat `elke oorzaak die genoemd wordt per definitie onwaarschijnlijk is'. Als voorbeeld noemt hij het ongeluk met Turkish Airlines, dat in februari 2009 neerstortte. `Toen was de radarmeter kapot, dat kun je een oorzaak noemen. Maar vervolgens reageren de piloten niet alert genoeg op deze melding, dat is een achterliggende oorzaak, want een kapotte radarhoogtemeter is op zichzelf geen probleem. Kortom, vaak is er sprake van opeenvolgende gebeurtenissen.'

Dat vliegen `hartstikke veilig' is, daar blijft de UT-docent stellig van overtuigd. Zelfs in ontwikkelingslanden, vindt hij. `Want daar gebeuren met andere vormen van transport veel meer ongelukken.' Heerkens kende de Afrikaanse vliegmaatschappij niet. `Maar dat zegt niets, er zijn meer dan tweehonderd grotere maatschappijen wereldwijd. Ook welke er op de zwarte lijst staan weet ik niet. Ik stap gewoon in elk vliegtuig, ook in een ontwikkelingsland. Onveilig vergeleken met andere vervoermiddelen is in absolute zin nog steeds heel veilig. Dat anderen misschien banger worden door een dergelijk ongeluk kan ik me voorstellen, maar mensen gaan heus wel weer vliegen. Ze boeken hooguit een reis om.'

Heerkens is het opgevallen dat zo'n grote vliegramp voor veel mensen toch wel een `beetje amusement en gewoon nieuwsgierigheid' is. `Daar doe ik zelf natuurlijk ook aan mee door in al die programma's op te draven.'

Hij vindt het voor de nabestaanden natuurlijk een tragedie. `Iets ergers kan je bijna niet overkomen. Maar als die negenjarige jongen bij een auto-ongeluk zijn familie was kwijtgeraakt, was het net zo verschrikkelijk geweest.'

Hans Heerkens: `Ik stap gewoon in elk vliegtuig, ook in een ontwikkelingsland'. (Foto: Arjan Reef)